Έχεις πάρει ή σκέφτεσαι να πάρεις τα πρώτα σου Tezos, έχεις ακούσει πως μπορείς να τα κάνεις "staking" και να παίρνεις κάποια απόδοση από τα νομίσματά σου αλλά έχεις τις εξής απορίες.
- Τι είναι το staking;
- Πως λειτουργεί;
- Πόσα rewards πρέπει να περιμένεις;
- Κάθε πότε πληρώνεσαι;
Αυτές και πολλές ακόμα απορίες θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε σε αυτό τον οδηγό.
Τι είναι το staking/baking;
Το staking (το οποίο στο Tezos το λένε και Βaking) είναι η διαδικασία που χρησιμοποιείται στα Proof of stake Blockchains για να επικυρώνουν και να παράγουν τα blocks και να κρατάνε το δίκτυο ασφαλές. Όπως λοιπόν το Bitcoin έχει τους "miners" για να επικυρώνουν block και να παράγουν νέα νομίσματα, έτσι αντίστοιχα το Tezos έχει τους "Bakers".
Πως κάνουμε Staking;
Στο Tezos, κάθε νόμισμα, δικαιούται να συμμετέχει στην διαδικασία παραγωγής και επικύρωσης blocks. Οπότε οποιοσδήποτε έχει στην κατοχή του νομίσματα Tezos ($XTZ), μπορεί να συμμετάσχει στη διαδικασία αυτή:
- είτε κάνοντας ο ίδιος Βaking, όπου στην περίπτωση αυτή απαιτείται να έχεις το κατάλληλο υπολογιστή και να τρέχεις το αντίστοιχο λογισμικό για Baking, καθώς επίσης και να έχεις στην κατοχή σου ένα ελάχιστο αριθμό νομισμάτων (8.000 $XTZ)
- είτε κάνοντας delegation (εξουσιοδότηση) τα δικαιώματα των νομισμάτων σου, σε έναν ήδη υπάρχοντα Baker, ο οποίος τα τρέχει όλα για σένα, και σου στέλνει τις ανταμοιβές που σου αντιστοιχούν κρατώντας μια μικρή προμήθεια.
Είναι σημαντικό να αναφέρουμε, πως στη περίπτωση του Delegation, τα νομίσματά μας δεν φεύγουν ποτέ από την κατοχή μας. Βρίσκονται πάντα στο πορτοφόλι μας (wallet) και μπορούμε να τα μετακινήσουμε ή να τα χρησιμοποιήσουμε οποιαδήποτε στιγμή θελήσουμε. Το delegation γίνεται μέσα από το wallet μας και δεν υπάρχει περίοδος κλειδώματος ή κάτι αντίστοιχο. Αυτό εξασφαλίζει πως η διαδικασία είναι απόλυτα ασφαλής και δεν περιέχει κανένα ρίσκο για εμάς και τα νομίσματα μας. Όπως λοιπόν αντιλαμβάνεστε, το delegation είναι η πιο εύκολη και πιο κατάλληλη επιλογή staking για τους περισσότερους χρήστες. Οπότε πάμε να δούμε πως γίνεται.
Πως κάνουμε "Delegate" τα νομίσματά μας;
Η διαδικασία του delegation είναι πραγματικά πολύ εύκολη και το πρώτο πράγμα που χρειάζεται είναι η επιλογή ενός wallet. Όλα τα wallets που υποστηρίζουν το Tezos έχουν κάνει την διαδικασία του delegation τόσο απλή, που στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται κάτι παραπάνω από 3 κλικ. Παραθέτω μια λίστα με τα πιο γνωστά Tezos wallets:
Desktop Wallets
Web Wallets
- Kukai *
- Thanos *
- SimpleStaking **
- Atomex
Mobile Wallets
* υποστηρίζει συσκευές Ledger
** υποστηρίζει συσκευές Trezor
Έχοντας λοιπόν τα νομίσματά μας στο wallet, και ανάλογα το wallet που χρησιμοποιούμε, ψάχνουμε την επιλογή "Delegate" ή "Choose a baker" ή "Stake funds" ή κάτι παρόμοιο. Στη συνέχεια επιλέγουμε έναν baker είτε από την λίστα που μας βγάζει είτε εισάγοντας το address του baker που θέλουμε στο πεδίο που μας δίνεται.
Για να συγκρίνουμε όλους τους διαθέσιμους bakers μπορούμε να πάμε στο baking-bad.org όπου υπάρχουν όλα τα συγκριτικά στοιχεία. Τα πιο σημαντικά κριτήρια που πρέπει να προσέξουμε κατά την άποψή μου είναι τα εξής:
- Να έχει αρκετό ελεύθερο χώρο (Free space) για τα νομίσματά μας. Εάν κάνουμε stake σε Baker που έχει γεμίσει (overdelegated) , δεν θα παίρνουμε rewards μέχρι να αδειάσει χώρος.
- Ποια είναι η εκτιμώμενη ετήσια απόδοση (est. ROI) που μας δίνει; (μεταξύ 5.5% με 6% είναι το συνηθισμένο)
- Να είναι ακριβής (Precise) στις πληρωμές του και σταθερός (stable) στο πλάνο πληρωμών του.
- Να μην έχει μεγαλύτερο minimum, από αυτά που θέλουμε να κάνουμε stake. Κάποιοι Bakers θέτουν ένα minimum αριθμό νομισμάτων που δέχονται να τους κάνεις delegate. Για να το δούμε αυτό κάνουμε κλικ στο "Precise" δεξιά από το όνομα του Baker,
και στην επόμενη οθόνη βλέπουμε το minimum στα χαρακτηριστικά που βρίσκονται στα δεξιά
- Να υπάρχει εύκολη επικοινωνία. Είναι σημαντικό να υπάρχει τρόπος για άμεση επικοινωνία με τον Baker μας. Εάν έχουμε κάποια απορία, ή σε περίπτωση που κάτι πάει στραβά, πρέπει ο Baker μας να είναι διαθέσιμος σχετικά άμεσα. Για να δούμε τους διαθέσιμους τρόπους επικοινωνίας ενός Baker, κάνουμε κλικ στο όνομά του και το βλέπουμε στην επόμενη οθόνη.
Αφού λοιπόν έχουμε καταλήξει στον baker που θέλουμε, τον επιλέγουμε μέσα στο wallet, πατάμε επιβεβαίωση και είμαστε έτοιμοι, η διαδικασία για να συμμετέχουμε στο staking έχει ξεκινήσει!
Ποια είναι η διαδικασία;
Από τη στιγμή που κάνουμε delegate για πρώτη φορά, ξεκινάει μια διαδικασία η οποία μπορεί να χωριστεί σε 3 στάδια:
Στάδιο 1: Αίτηση (Pending) - Διάρκεια ~6 μέρες
Σε αυτό το σημείο τα δικαιώματά μας για staking δεν έχουν μεταφερθεί ακόμα. Έχει σταλεί το αίτημά μας και πρέπει να περιμένουμε 2 κύκλους (Cycles) για την επιβεβαίωση. Οι 2 κύκλοι διαρκούν περίπου 6 μέρες (1 κύκλος = 4096 blocks = 4096 λεπτά = 2.8 μέρες). Η διαδικασία αυτή είναι απαραίτητη για την αποφυγή κάποιων καταχρήσεων στο δίκτυο.
Στάδιο 2: Επιβεβαίωση (Confirmed) - Διάρκεια ~14 μέρες
Πλέον το αίτημά μας έχει επιβεβαιωθεί και ο Baker μας έχει λάβει τα δικαιώματά μας για staking μελλοντικών blocks. Από εδώ και πέρα λοιπόν είμαστε σίγουροι πως θα συμμετέχουμε στο staking σε μελλοντικούς κύκλους και μπορούμε να ξέρουμε σε ποιο κύκλο ξεκινάμε, πόσα rewards, και πότε τα περιμένουμε (το πως βλέπουμε μελλοντικά rewards το εξηγώ στη συνέχεια). Αυτό το στάδιο διαρκεί 5 κύκλους (~14 μέρες)
Στάδιο 3: Ενεργός (Active)
Σε αυτό το στάδιο είμαστε πλέον ενεργοί στο staking και από εδώ και πέρα συμμετέχουμε σε κάθε κύκλο , κερδίζοντας rewards αναλογικά με τα νομίσματα μας.
Καταλαβαίνουμε λοιπόν πως από την στιγμή που θα πατήσουμε στο πορτοφόλι μας να κάνουμε delegate, χρειάζονται συνολικά ~20 μέρες για να ξεκινήσουμε να συμμετέχουμε στο staking και να κερδίζουμε rewards. Πάμε λοιπόν να δούμε κάθε πότε λαμβάνουμε rewards και πώς μπορούμε να τα παρακολουθούμε.
Πότε λαμβάνουμε τα rewards;
Τα rewards κάθε κύκλου στέλνονται αρχικά στον Baker μας, ο οποίος στη συνέχεια τα διαμοιράζει σε εμάς και τους υπόλοιπους delegators του. Παρ' όλ' αυτά, αναλόγως τον baker, ο διαμοιρασμός δεν γίνεται κατευθείαν. Τα rewards κάθε κύκλου που λαμβάνει ο baker, παραμένουν "παγωμένα" (frozen) για τους επόμενους 5 κύκλους (~14 μέρες). Έτσι, οι περισσότεροι bakers περιμένουν μέχρι να "ξεπαγώσουν" τα rewards για να τα στείλουν στους delegators τους. Αυτό συνήθως έχει σαν αποτέλεσμα τα rewards που μας αναλογούν για κάθε κύκλο που είμαστε ενεργοί, να τα λαμβάνουμε στο wallet μας μετά από 6 κύκλους (~17 μέρες).
Υπάρχουν βέβαια κάποιοι bakers οι οποίοι δεν περιμένουν τα rewards να "ξεπαγώσουν", και σας στέλνουν το ποσό που σας αναλογεί χρησιμοποιώντας τα δικά τους funds ("από την τσέπη τους"). Σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει καθυστέρηση και λαμβάνετε τα rewards στον αμέσως επόμενο κύκλο.
Άρα λοιπόν το πότε θα λαμβάνετε τα rewards σας, εξαρτάται από τον Baker που θα επιλέξετε και το πλάνο πληρωμής που ακολουθεί (frozen ή unfrozen).
Για να δείτε το πλάνο πληρωμής ενός Baker:
1. Πηγαίνετε στο baking-bad.org
2. Βρίσκετε τον Baker που θέλετε και κάνετε κλικ στo "precise" που βρίσκεται δεξιά από το όνομά του.
3. Στη επόμενη οθόνη, στα δεξιά, βλέπουμε το πότε πληρώνει ο συγκεκριμένος Baker.
(στον αμέσως επόμενο κύκλο)
(μετά από 6 κύκλους)
Οπότε, όταν κάνουμε delegation, θα λάβουμε τα πρώτα μας rewards μετά από 23 μέρες (ή 37 μέρες ανάλογα τον Baker) και μετά συνεχίζουμε να λαμβάνουμε ανά 3 μέρες.
Που παρακολουθούμε τα rewards μας;
Για να δούμε πόσα rewards πρέπει να πάρουμε, πότε πρέπει να τα πάρουμε, αλλά και όλα όσα έχουμε πάρει στο παρελθόν, κάνουμε τα εξής:
1. Πάμε στο baking-bad.org και βάζουμε το public address μας στη πρώτη μπάρα αναζήτησης και πατάμε "search".
2. Αυτό ήταν! Στη επόμενη οθόνη βλέπουμε τα πάντα σχετικά με τα rewards μας. Πιο συγκεκριμένα:
- Cycle = Αριθμός Κύκλου
- Delegate = Ο Baker στον οποίο κάναμε delegation στον συγκεκριμένο κύκλο
- Fee = Προμήθεια του Βaker για τον συγκεκριμένο κύκλο (μερικοί Βakers αλλάζουν την προμήθεια τους κατά καιρούς)
- Reward = Tα rewards που πρέπει να πληρωθούμε για τον συγκεκριμένο κύκλο και σε τι κατάσταση βρίσκονται (Frozen, unfrozen, future κτλ)
- Payout = Τα rewards που ΌΝΤΩΣ πληρωθήκαμε στον συγκεκριμένο κύκλο και πότε πρέπει να λάβουμε τα μελλοντικά.
- Local diff. = Η διαφορά των rewards που έπρεπε να πληρωθούμε με αυτά που όντως μας πλήρωσε ο Baker.
- Total debt = Το "χρέος" του Βaker προς εμάς.
Ελπίζω οι πληροφορίες αυτές να απαντάνε στα περισσότερα ερωτήματα που μπορεί να έχει κάποιος αρχάριος σχετικά με το Staking του Tezos.
Για περισσότερα άρθρα και οδηγούς σαν αυτόν σχετικά με το Tezos, ακολουθήστε το @Tezos_Gr στο Twitter. Για απορίες και συζητήσεις γύρω από το Tezos μπείτε στο Telegram Group του Tezos Greece.
